Jak wyglądają testy alergiczne skórne?

Na czym polegają skórne testy alergiczne?

Skórne testy alergiczne pozwalają sprawdzić, jak skóra reaguje na kontrolowaną ilość określonej substancji. W zależności od rodzaju badania alergen umieszcza się na skórze i delikatnie ją nakłuwa albo pozostawia na niej pod plastrem. Personel ocenia, czy pojawiła się reakcja oraz jaki ma charakter i rozmiar.

Badanie pomaga ustalić, czy istnieje uczulenie, ale dodatni wynik sam w sobie nie dowodzi, że dana substancja wywołuje objawy. Lekarz zestawia go z wywiadem, dolegliwościami i możliwymi kontaktami z alergenem. Znaczenie ma zarówno czas pojawienia się objawów, jak i miejsce ich występowania oraz okoliczności, w których się nasilają.

Najczęściej wykonuje się test punktowy, nazywany też prick testem, oraz test płatkowy. Pierwszy służy głównie do wykrywania szybkich reakcji IgE-zależnych, a drugi pomaga rozpoznawać opóźnione alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Dobór badania i alergenów zależy od podejrzeń oraz prawdopodobnych ekspozycji pacjenta.

Jak przebiega test punktowy?

Test punktowy wykonuje się zwykle na przedramieniu, czasem na plecach. Personel oczyszcza skórę i zaznacza miejsca, w których zostaną umieszczone poszczególne alergeny. Przy każdym oznaczeniu nakłada kroplę odpowiedniego ekstraktu, a następnie delikatnie nakłuwa powierzchnię skóry lancetem przez kroplę. Nie jest to głęboki zastrzyk, a dla każdego alergenu zwykle wykorzystuje się osobny lancet.

W trakcie badania wykonuje się również próby kontrolne. Histamina powinna wywołać reakcję, natomiast sól fizjologiczna lub gliceryna zazwyczaj jej nie powoduje. Kontrole pomagają ocenić, czy skóra reaguje prawidłowo i czy wynik można wiarygodnie odczytać. W jednym badaniu można sprawdzić nawet około 50 substancji, choć liczba zależy od wskazań i zastosowanego zestawu.

Po nakłuciu pacjent czeka zwykle około 15 minut. Dodatnia reakcja może wyglądać jak wypukły, zaczerwieniony i swędzący bąbel przypominający ukąszenie komara. Personel mierzy jego rozmiar i zapisuje wynik. W standardach europejskich za dodatnią uznaje się zwykle zmianę o średnicy co najmniej 3 mm, ocenianą względem kontroli i w kontekście klinicznym.

Test punktowy wykorzystuje się między innymi przy podejrzeniu alergii na pyłki, roztocza, sierść zwierząt oraz wybrane pokarmy. Szybko pojawiający się swędzący bąbel może wskazywać na reakcję IgE-zależną, ale jego wielkość nie określa samodzielnie, jak silne objawy wystąpią podczas rzeczywistego kontaktu z alergenem.

Jak wygląda test płatkowy?

Test płatkowy nie wymaga nakłuwania skóry. Niewielkie ilości podejrzanych substancji umieszcza się w specjalnych komorach lub na plastrach, które najczęściej przykleja się na plecach. Wykorzystuje się często około 20-30 alergenów, ale skład i liczebność panelu dobiera się do objawów oraz ekspozycji pacjenta.

Plastry pozostają na skórze zazwyczaj przez 48 godzin. Po ich zdjęciu personel ocenia miejsce badania, a następnie często zaprasza pacjenta na kolejny odczyt po 2-5 dniach. To ważne, ponieważ reakcja kontaktowa może rozwijać się przez 48-96 godzin. Pojedyncza ocena po zdjęciu plastrów może nie wystarczyć do wykrycia zmian, które pojawiają się z opóźnieniem.

Wynik ocenia się na podstawie takich objawów jak zaczerwienienie, grudki, obrzęk czy pęcherzyki. Lekarz bierze pod uwagę siłę reakcji i jej wygląd, aby odróżnić alergię od podrażnienia. Sprawdza również, czy wynik ma związek z aktualnymi dolegliwościami, dawnym uczuleniem, możliwym przyszłym kontaktem lub reakcją krzyżową.

Testy płatkowe pomagają szukać przyczyny wyprysku po kontakcie między innymi z metalami, kosmetykami, lekami stosowanymi miejscowo, zapachami, konserwantami, farbami do włosów i żywicami. Jeśli zmiany skórne pojawiają się dzień lub kilka dni po użyciu kosmetyku albo kontakcie z metalem, lekarz może rozważyć właśnie ten rodzaj badania.

Jak przygotować się do badania?

Przed testami należy uzgodnić z personelem, jak postąpić z przyjmowanymi lekami. Leki przeciwhistaminowe mogą osłabić reakcję w teście punktowym, ale zalecenia zależą od konkretnego preparatu i zasad obowiązujących w danej placówce. Nie należy odstawiać leków samodzielnie, ponieważ może to być niebezpieczne lub wpłynąć na kontrolę choroby.

Przed wizytą warto poinformować personel o astmie, przebytych reakcjach alergicznych, stosowanych lekach oraz zmianach skórnych w miejscu planowanego testowania. Takie informacje pomagają dobrać odpowiedni sposób badania i ocenić, czy można je bezpiecznie przeprowadzić. Testy wykonuje się w placówce medycznej, gdzie wynik może ocenić wykwalifikowany personel, a w razie rzadkiej silnej reakcji można szybko udzielić pomocy.

Przy teście płatkowym trzeba chronić plastry przed zamoczeniem i intensywnym poceniem. Nie należy ich odklejać ani przesuwać, ponieważ może to utrudnić ocenę reakcji. Warto zaplanować czas badania tak, aby przez okres noszenia plastrów ograniczyć aktywności, które mogłyby naruszyć opatrunek.

Co oznacza wynik testu skórnego?

Wynik interpretuje się łącznie z wywiadem i objawami, a nie jako samodzielne rozpoznanie. Dodatnia reakcja może świadczyć o uczuleniu, lecz nie zawsze oznacza, że badana substancja jest przyczyną aktualnego problemu. Z kolei wynik ujemny nie wyklucza alergii w każdej sytuacji.

Na wiarygodność badania mogą wpływać między innymi dobór alergenów, przyjmowane leki, reakcje na próby kontrolne oraz zgodność wyniku z historią objawów. Możliwe są wyniki fałszywie dodatnie i fałszywie ujemne. Dlatego współczesne podejście diagnostyczne zakłada dobieranie alergenów do prawdopodobnych kontaktów i ocenę ich znaczenia klinicznego, zamiast traktowania szerokiego panelu jako gotowej diagnozy.

Jeśli test wskazuje reakcję na konkretną substancję, lekarz ocenia, czy pacjent rzeczywiście ma z nią kontakt i czy czas oraz charakter objawów pasują do wyniku. Dopiero takie zestawienie pomaga ustalić dalsze postępowanie, na przykład ograniczenie ekspozycji lub dodatkową diagnostykę.

Źródła

• https://www.aad.org/public/diseases/eczema/types/contact-dermatitis/patch-testing-rash
• https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/allergy-tests/about/pac-20392895
• https://www.cms.gov/medicare-coverage-database/view/lcd.aspx?lcdid=36241
• https://dermnetnz.org/topics/patch-tests
• https://www.ucsfhealth.org/_site_ucsf/health-articles/preparing-for-skin-testing